To niezwykłe świadectwo historii miasta i jego mieszkańców. Tu spoczywają bohaterowie walki o niepodległość, prawnicy, lekarze czy urzędnicy. To także zabytek, w którym króluje bogactwo żeliwnych i metalowych nagrobków, krzyży, epitafiów czy wreszcie figurek, będących często wybitnymi dziełami sztuki.

Dokładna data powstania cmentarza nie jest znana. Można przyjąć, że powstał tuż na początku XIX wieku (w latach 1801-1805) na terenie Psiarni czyli dawnego folwarku biskupiego, przy trakcie w kierunku Chmielnika. Wcześniej miejsca pochówku znajdowały się przy katedrze (na cmentarzu kolegiackim), przy kościele św. Wojciecha i św. Leonarda.
Początkowo Cmentarz Stary był nekropolią wielowyznaniową, gdzie grzebano katolików, ewangelików, prawosławnych czy wreszcie muzułmanów. Później wydzielono z niego fragment, gdzie grzebano zmarłych ewangelików (ma to związek z utworzeniem około 1836 roku parafii) oraz prawosławnych (utworzenie tego cmentarza nastąpiło około 1865 roku).
Cmentarz z uwagi na wzrost pochówków sukcesywnie zwiększał swoja powierzchnię w kierunku wschodnim i południowym. Jego poszerzania zaprzestano w połowie lat dwudziestych poprzedniego stulecia z uwagi na powstanie w dzielnicy Piaski nowego cmentarza.
Na Cmentarzu Starym znajdują się groby m.in. wielu uczestników zrywów niepodległościowych (powstań listopadowego i styczniowego), żołnierzy napoleońskich, żołnierzy AK, lekarzy, prawników, księży, inżynierów, urzędników czy innych znanych kielczan. Tu pochowana jest m.in. matka Witolda Gombrowicza, Antonina Marcela Gombrowicz, Zbigniew Kruszelnicki pseud. "Wilk" (jeden z dowódców partyzanckich), Bronisław Saski (znany kielecki aptekarz i działacz Towarzystwa Dobroczynności) czy Ksawery Franciszek Kowalski (wybitny architekt) i wielu innych. Na Cmentarzu Starym znajduje się także symboliczny grób legendarnego majora Henryka Dobrzańskiego ps. "Hubal". 
Nekropolia została uznana przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków i wpisana w 1980 roku do rejestru obiektów zabytkowych. Świadczy o tym duża ilość cennych żeliwnych (odlewanych w Białogonie), metalowych oraz kamiennych (wykonanych z marmurów kieleckich oraz czerwonego piaskowca) nagrobków, krzyży, epitafiów czy wreszcie rzeźb, będących często wybitnymi działami sztuki. Widać to doskonale na zdjęciach autorstwa Andrzeja Młynarczyka.

      Zbigniew Piotr Kotarba