<< strona główna

Informacje o mieście
	Skarżysko - Kamienna to miasto położone w północnej części województwa świętokrzyskiego (51008' N i 20052' E). Od 1 stycznia 1999 roku siedziba władz najmniejszego w województwie powiatu (345 km2 i 86 tys. mieszkańców), w skład którego wchodzą następujące gminy: Bliżyn, Łączna, Skarżysko - Kamienna, Skarżysko - Kościelne i Suchedniów. Badając pochodzenie nazwy miasta natrafiłem na pracę Danuty Kopertowskiej z 1984 roku (Nazwy miejscowe województwa kieleckiego - PWN), która jest próbą monograficznego ujęcia pochodzenia nazw województwa kieleckiego. (...) "Nazwy miejscowe - językowy dokument minionych dni i czasów nam współczesnych - przedstawione zostały jako swoiste odbicie przyrodniczo - krajobrazowego piękna Ziemi Kieleckiej; różnorakiej działalności człowieka - świadectwo stosunków gospodarczych, społecznych, kultury materialnej i duchowej, a także bogatego imiennictwa osobowego i jej mieszkańców" - czytamy we wstępie.  Autorka w swojej pracy dowodzi, że pierwotna nazwa Skarżyska - Kamiennej wiązała się z osadą Kamienna, usytuowana nad rzeką o tej samej nazwie:  (...) "Dawniej wieś Kamyonna (1470-80), gdzie nazwa Kamienna z samodzielnej nazwy wsi stała się członem w złożonej nazwie miasta.  Pierwotne nazwy: Karszycsko (1275 rok) i Scarzysko (1260) - zmiana nazwy wiąże się z wtórnym skojarzeniem słowa skarżyć. Człon Kamienna bywa w potocznym użyciu nazwy miasta opuszczany"(...). Tyle wspomniana wyżej praca. W XV wieku wchodziło w skład kompleksu wsi należących w części do wąchockich cystersów i rodziny Szydłowieckich. Do II połowy XIX wieku najważniejsze znaczenie miały dwie wsie: Bzin i Rejów, gdzie już w XV wieku pracowała dymarka i kopalnie ubogich w czyste żelazo uwodnionych rud (limonitów). W XVIII wieku w tym ostatnim czynne były wielkie piece, których pozostałości można zwiedzić przy okazji bytności w Muzeum im. "Orła Białego". W Królestwie Polskim po 1818 roku zakłady te zostały rozbudowane, a w 1897 roku powstała stalownia. Ważnym momentem w historii miasta była budowa i oddanie do użytku w 1885 roku linii kolejowej łączącej Dęblin z Dąbrową Górniczą, rozbudowanej następnie w kierunku Łodzi i Ostrowca Świętokrzyskiego. W latach osiemdziesiątych XIX wieku powstał jeden z największych wówczas zakładów przemysłowych czyli Odlewnia Żeliwa i Emaliernia "Kamienna", której właścicielem był Jan Witwicki. W 1923 roku z inicjatywy ówczesnego Premiera RP generała Władysława Sikorskiego Kamienna otrzymała prawa miejskie, by pięć lat później (po przyłączeniu okolicznych wsi) zmienić swoją nazwę na Skarżysko - Kamienną. Nieodłącznie z historią miasta wiążą się losy jednej z największych inwestycji tworzonego w dwudziestoleciu międzywojennym ubiegłego stulecia Centralnego Okręgu Przemysłowego. Mowa o Państwowej Fabryce Amunicji, zwanej potocznie "Wytwórnią". Powstanie i rozwój Fabryki to zarazem rozkwit miasta. Powstają nowatorskie na skalę światową rozwiązania socjalne w postaci osiedli pracowniczych: Górna Kolonia, Osiedle Robotnicze w Rejowie, Osiedle WWA i przy ulicy Staffa (wiele z tych rozwiązań zostało skopiowane i znalazło zastosowanie w późniejszym okresie w Europie Zachodniej). W czasie II wojny światowej na terenie PFA utworzono obóz pracy, w którym życie straciło ponad 35 tysięcy ludzi, głównie Żydów i Polaków. W samym mieście i na jego obrzeżach znajduje się kilkadziesiąt miejsc pamięci narodowej. Są to przede wszystkim pomniki, cmentarze, tablice upamiętniające fakty historyczne dotyczące walk narodowo - wyzwoleńczych z lat 1794, 1863, 1905-07. To także miejsca straceń, w których niemiecki okupant podczas II wojny światowej rozstrzeliwał m.in. pojmanych lotników amerykańskich, angielskich, belgijskich i radzieckich oraz członków licznie działających organizacji Ruchu Oporu (np. "Orzeł Biały"). 17 stycznia 1945 roku miasto zostało wyzwolone przez żołnierzy radzieckich i niemal natychmiast rozpoczęto jego odbudowę, a następnie rozbudowę. Jej dynamika przypadła na lata świetności Zakładów Metalowych "Mesko", przemianowanych z PFA. Powstały wtedy osiedla mieszkaniowe, obiekty infrastruktury komunalnej, kulturalnej i rekreacyjno - wypoczynkowej. Rozwinęła się komunikacja miejska. Skarżysko stało się także jednym z trzech największych węzłów kolejowych w Polsce (po Tarnowskich Górach i Ostrowiu Wielkopolskim). Powstaje sieć placówek oświatowych, kształcących dzieci i młodzież na różnym poziomie (szkoły podstawowe, zasadnicze, technika i licea ogólnokształcące). Rozpoczyna swoją działalność filia Wyższej Szkoły Inżynierskiej z Radomia, przemianowana później na politechnikę (kształciła specjalistów głównie na potrzeby "Mesko"). Choć administracyjnie Skarżysko jest młodym, ledwie osiemdziesięcioletnim miastem, to godnych polecenia jest kilka zabytków: - dróżniczówka z przełomu XIX i XX wieku zlokalizowana przy ulicy Krakowskiej, - domek "fabrykanta" staszicowskiej huty "Rejów" wybudowany w latach 1836-38 przy ulicy Słonecznej, - ruiny synagogi z 1915 roku, jedynego w województwie świętokrzyskim obiektu kultu żydowskiego z zachowanym niemal w pełni zespołem zabudowy świątyni mieszczącej się przy ulicy Fabrycznej, - wieża gichtociągowa jako pozostałość Zakładu Wielkopiecowego z przełomu XIX i XX wieku znajdująca się przy ulicy Fabrycznej, - kościół parafialny pod wezwaniem Najświętszego Serca Jezusowego z 1923 roku mieszczący się przy ulicy Niepodległości (dawniej Kolejowej), - modrzewiowy kościół parafialny pod wezwaniem św. Józefa przy ulicy Legionów wraz z plebanią na której przebywał wybitny poeta Leopold Staff, - cmentarz rzymsko - katolicki z 1885 roku mieszczący się przy ulicy Cmentarnej, - budynek administracyjny huty "Rejów" z przełomu XIXi XX wieku w stylu klasycystycznym mieszczący się przy ulicy Słonecznej (siedziba Muzeum im. "Orła Białego"), Innym obiektem o niepowtarzalnym, religijnym znaczeniu jest Sanktuarium Matki Bożej Ostrobramskiej, będące jedyną wierną repliką wileńskiej Ostrej Bramy w granicach Polski.  25 stycznia 1986 roku została erygowana parafia pod wezwaniem Matki Bożej Ostrobramskiej, a 10 czerwca 1987 roku w Tarnowie Ojciec Święty Jan Paweł II poświęcił kamień węgielny pod budowę Sanktuarium.  Sześć lat później,12 września 1993 roku, Ksiądz Kardynał Józef Glemp dokonał konsekracji kościoła p.w. Matki Bożej Ostrobramskiej.  12 listopada 1995 roku Matka Boża Miłosierdzia została ogłoszona przez Papieża Jana Pawła II Patronką miasta Skarżyska - Kamiennej. To Sanktuarium stało się miejscem kultu, do którego co roku przybywają liczne pielgrzymki z wielu stron świata (z Litwy, Wielkiej Brytanii, USA, Australii i różnych stron naszego kraju).
(c) Wszelkie prawa zastrzeżone 2002